Wat is nostalgie en op welke terreinen in de maatschappij komen we nostalgie tegen?​

Nostalgie (uit Grieks = nostos + algos) is het gevoel iets belangrijks of dierbaars te zijn kwijtgeraakt. Dit uit zich in heimwee naar het (persoonlijke) verleden.[1] De twee Griekse woorden zijn aan elkaar verbonden geraakt doordat in 1688 Johannes Hofer zijn thesis over Nostalgie schreef.[2]

Heimwee = sterk verlangen naar een plek die als thuis ervaren wordt /ziekelijk verlangen naar huis

Thuis = een plek waar iemand woont en zich veilig voelt

Veilig = beschermd tegen gevaar

Verlangen = begeren of iets willen hebben

 

Nostalgie is iets vluchtigs, een woord wat vaak gebruikt wordt, een emotie die snel op komt en net zo snel weer weg is, een emotie zonder beschrijving. Wanneer je nostalgie zoekt op internet komen de meest ‘random’ dingen naar boven:

 - een website ‘nostalgiaproducts’ met culinaire producten zoals een ‘lighted party fountain’[3]

-    filmpjes die nostalgie uitleggen

-    ‘nostalgia tours’ in Giessenburg[4]

-    een Grieks restaurant met de naam ‘nostalgia’ [5]

-    ‘The Nostalgia Playlist’

-    en de vragen die Google geeft: ‘what is the feeling of nostalgia?’ / ‘is nostalgia a symptom of depression?’ / ‘is nostalgia positive or negative?’ / ‘is nostalgia a disease?’

 

Door al deze Google resultaten blijkt al snel dat nostalgie voor iedereen een andere betekenis heeft. Dit kan betekenen dat nostalgie iets is wat een fijne betekenis heeft, en dus iets is wat je graag op zoekt. Voor sommige mensen kan dit ook betekenen dat het juist iets is wat ze vermijden, omdat de gevoelens leiden tot herinneringen waar mensen niet aan terug willen denken.

In de betekenis van nostalgie wordt het woord ‘heimwee’ genoemd. In de Dikke van Dalen wordt het woord beschreven als: ‘een ziekelijk verlangen naar huis.’[6] Het huis, of wel je thuis, wordt beschreven als een plek waar je je veilig voelt. Door deze twee betekenissen kan je duidelijk zien waarom het woord ook is gebruikt in de beschrijving van nostalgie. Wanneer men het gevoel nostalgie ervaart kan dit een soort verlangen naar hoe het vroeger was veroorzaken.

Nostalgie werd voor het eerst beschreven in de zeventiende eeuw door een Zwitserse psychiater. Hij beschreef de symptomen bij Zwitserse huursoldaten die in Europa vochten en een sterk verlangen hadden naar hun thuisland, met name naar het geluid van de traditionele koebellen. De ziekte ging gepaard met symptomen als huilbuien, een verhoogde hartslag en anorexia. Hij beschreef de ziekte als een “neurological disease of essentially demonic cause”.

Nostalgie bestond overigens al veel langer. Odysseus leed eraan toen hij rondzwierf over de Middellandse Zee en terugverlangde naar Ithaca, waar zijn trouwe echtgenote Penelope op hem wachtte.

 

In latere onderzoeken naar nostalgie, met name door de universiteit van Southampton[7], werkt men samen met allerlei andere onderzoekers, en ontdekt hierdoor steeds meer over nostalgie. De onderzoekers hebben bijvoorbeeld de ‘Southampton Nostalgia Scale’[8] gemaakt. In deze vragenlijst kan je aangeven hoe jij met nostalgie omgaat.

In verschillende experimenten, beschreven in ‘Nostalgia as a wellspring of meaning’, wordt er onderzocht of nostalgie een manier kan zijn om verschillende psychologische verschijnselen tegen te gaan. Hiervoor worden twee controlegroepen gebruikt, een met nostalgie en een normale groep. De nostalgiegroep moet terugdenken aan een nostalgische gebeurtenis in hun verleden terwijl de andere groep moet denken aan een normale ‘day-to-day’ gebeurtenis. Daarna moeten ze 5 woorden opschrijven, en dan volgt er een 3-item manipulatiecheck. Dit experiment vormt eigenlijk de basis voor alle experimenten die ze daarna uitvoeren.

 

Uit deze onderzoeken resulteert dat nostalgie voor een betere kwaliteit van leven zorgt. Dit komt doordat het terug denken aan deze gebeurtenissen zorgt voor continuïteit, een meer duidelijke levensloop (‘self-continuity’). Het maakt het ‘self-concept’ door tijd en het leven sterker.

 

Niet alleen het terug denken aan vroeger zorgt voor nostalgie, blijkt uit deze onderzoeken. Ook het laten ruiken van bepaalde geuren (denk aan: Chanel no. 5, verse rozen of koffie) zorgt voor het voelen van nostalgie, wat weer zorgt voor een betere kwaliteit/hogere betekenis van het leven. Dit geldt ook voor songteksten die nostalgie oproepen.

 

Maar kan nostalgie alleen zorgen voor deze positieve effecten als het om je eigen nostalgie gaat? Nee, door nostalgische verhalen te lezen die mensen hebben opgeschreven uit hun eigen leven, kan je ook nostalgie voelen en dit kan de kwaliteit/betekenis van je leven weer bevorderen.

De verhalen van deze mensen fungeren dus als een drager van deze gevoelens, maar kunnen objecten ook als deze drager fungeren?

 

  • RIJKS